Handgereedschap

We geven hier een overzicht van handgereedschappen. Dit overzicht bevat slechts de meest gangbare handgereedschappen van wat er op dit gebied te koop is. Catalogi van grossiers in gereedschappen omvatten vele honderden bladzijden. En dan nog zijn ze niet compleet. Het topje van de ijsberg dus toch hopen we dat u met dit gereedschappen overzicht een idee krijg wat er zoal te koop is.

Handgereedschap overzicht

Handgereedschap: Hamers in alle maten en soorten

HandgereedschapEr bestaan hamers in talloze soorten. Maak daaruit een praktische keuze. Ook een bescheiden gereedschap uitrusting is incompleet als deze maar één hamer bevat.

De zwaarte van hamers met stalen kop wordt uitgedrukt in ‘kopgewicht’, dat ruwweg varieert van 100 gram (stoffeerders-hamer) tot 2000 gram (vuist).

Hamerstelen

De steel is gewoonlijk van essenhout of, bij de duurdere soorten, van hickory of staal, met een ommanteling van neopreen (synthetisch rubber) of vinyl. Controleer regelmatig of de steel nog goed aan de kop van de hamer vastzit.

Handgereedschap de meest bekende zijn Klauwhamers, met een kopgewicht van circa 300 tot 600 gram worden voor algemeen timmerwerk gebruikt. De achterzijde van de kop (de pen) is gebogen en gespleten (klauw) en dient als spijkertrekker. Dit type hamer heeft de aloude timmermanshamer zonder klauw grotendeels verdrongen.

Een eerst aangeschafte, bescheiden selectie hamers kan bestaan uit een klauwhamer (450 of 570 gram) en een stoffeerders-hamer (1210 gram) die samen het normale en het lichte ‘spijkerwerk’dekken. In plaats van de stoffeerders-hamer kunt u ook een licht bankhamertje kopen.

handgereedschap winkelDe lichtste vuisthamer (moker) heeft een kopgewicht van 1000 gram en de zwaarste van 2000 gram. Dit type hamer wordt ook wel moker genoemd en is bestemd voor zwaar werk, zoals het stukmaken van steen en beton in combinatie met een koubeitel. Gebruik voor dergelijk werk geen’timmerhamer’.

De kunststofhamer, met aan elke kant van de kop een verwisselbare dop, is beslist niet geschikt voor het inslaan van spijkers en dergelijke. Daarbij zouden de doppen snel vernield worden. Deze hamer is bestemd voor licht uitdeukwerk van metalen voorwerpen en het aankloppen van lichte houtverbindingen waarbij het materiaal moet worden ontzien. Zwaarder klopwerk kan beter worden toevertrouwd aan de houten hamer of de rubber hamer.

Handgereedschap: Handzagen wat zijn de verschillen.

Op het gebied van handzagen is het assortiment zeer uit, gebreid, zodat u er met één exemplaar niet bent.  Elk type zaag heeft een eigen functie, hetgeen vooral wordt bepaald door de grootte van de tanden, het aantal tanden per inch (1 inch : 2,54 cm), de slijpvorm van de tanden: eenzijdig, twee- of driezijdig snijdend, en de ‘zetting’, de mate waarin de zaagtanden om en om naar buiten gebogen (gezet) zijn.

handgereedschap aanbiedingBij een kleine zetting is de zaagsnede in het hout smal, bij een grote is hij breed. Bij een te kleine zetting loopt de zaag gemakkelijk klem, maar bij een te grote zetting bent u ook meer energie kwijt doordat u dan relatiel veel hout tot zaagsel moet verwerken. Verder is voor grof werk of dikke planken een zaag met een grove vertanding beter. Dat werkt sneller, zeker in enigszins vochtig hout.

Voor fijn werk, waarvoor een smalle, gladde zaagsnede gewenst is. is een handzaag met veel kleine tandjes geschikter. Verder heelt u om een lange plank kort te maken (afkorten of loodrecht op de nerf zagen), strikt genomen een zaag nodig waarvan de snijkantjes van de tanden haaks staan op het zaagblad.

Wanneer u een brede plank smaller wilt maken (schulpen of met de nerf mee zagen), heeft u eigenlijk een zaag nodig met schuin geslepen tanden. Dit onderscheid wordt echter nauwelijks nog gemaakt: de meeste timmermanszagen zijn wat betreft vorm, vertanding en zetting van de tanden voor vele toepassingen geschikt.

Handzagen vertanding.

Bij handzagen varieert het aantal tanden van 7 tot 11 per inch, respectievelijk grof en fijn zagend; bij kap- en toffelzagen van 1 1 tot 14 inch. Zorg ervoor dat de tandenrij van de zaag niet wordt beschadigd: raak geen spijkers tijdens het zagen en leg de zaag niet tussen het andere gereedschap, maar hang deze na het werk aan een spijker op. Handzagen voor hout zijn er met verschillende bladlengten, van 40 tot 60 cm.

Een tussenmaat is meestal de beste keuze voor eenvoudig huiselijk gebruik. Handgrepen van kunststof zijn vaak voorzien van een’aanslag’ om hoeken van 45 en 90 graden af te tekenen. Voor nauwkeurig werk zijn echter de schrijf- en verstekhaak te prefereren. Bovendien werkt een houten handvat prettiger.

Hardpointzaag onmisbaar handgereedschap.

Handgereedschap en het bekendste type zaag voor hout is de gewone handzaag of timmermanszaag, die u gebruikt om latten, planken of platen zowel in de lengte als de breedte op maat te zagen. Zo’n dertig jaar geleden verscheen de eerste handzaag met geharde tanden (‘hardpoint’). Deze is intussen vrijwel standaard geworden.

Een hardpointzaag kan niet worden geslepen, noch ‘gezet’. Daar staat tegenover dat dit type vele malen langer scherp blijft dan de gewone handzaag. De soms hogere prijs (afhankelijk van het merk) ten opzichte van slijpbare zagen wordt gecompenseerd door het feit dat slijpen en zetten zijn vervallen. Bent u iets beter uitgerust, dan bezit u ook een kapzaag, bijvoorbeeld om met eenvoudige zaaghulpen, zoals een verstekbak, zuiver haaks of in verstek te kunnen zagen.

Kapzaag en Toffelzaag.

De kapzaag is korter dan een timmermanszaag en heeft een blad dat aan de bovenkant is voorzien van een versterkte ‘rug’, die het blad verhindert te gaan ‘zwiepen’. Deze zaag heelt een fijnere vertanding, variërend van 12 tot 15 per inch, die is afgestemd op het afkorten van latten en balken.

De maximale zaagdiepte wordt bepaald door de afstand tussen tandenrij en de versterkte rug. Een fijnere uitvoering van de kapzaag is de toffelzaag. De vertanding (13 of 14 per inch) laat een redelijk gave zaagkant na. De schrobzaag, die vrijwel is verdrongen door de decoupeerzaag, heeft een smal, in een punt toelopend blad, waarmee vanuit een voorgeboord gat een zaagsnede kan worden gemaakt.

De schrobzaag kan ook langs licht gebogen lijnen zagen. Het uitzagen van een zuiver rond gat vergt overigens wel enige oefening. Een variant is de kleinere sleutelgatzaag, vaak met verwisselbare bladen voor hout en metaal.

Handgereedschap – Metaalzagen / ijzerzagen.

handzagenDe metaalzaagbeugel (in de volksmond: ‘ijzerzaag’) komt bij allerlei (huiselijke) klussen te pas. Het eenvoudigste type is het zogeheten juniorzaagje, bestaande uit een simpel beugeltje van staal, waarin het zaagblaadje kan worden geklikt.

De normale ijzerbeugelzaag heeft een stevig frame, de bladen (gangbare lengte 30 cm, vertanding 18 tot 32 per inch) kunnen gemakkelijk worden verwisseld. Bedenk bij het vervangen van een blad dat metaalzagen zogeheten ‘duwzagen’ zijn, dat wil zeggen dat de tandjes naar voren staan.

Bij sommige typen kan het blad ook onder een hoek van 90 graden worden ingespannen, om vrij dicht langs een opstaande rand te kunnen zagen. Een andere mogelijkheid is het inspannen van ronde zaagbladen (draadzaag) met wolframgrid, om bijvoorbeeld een tegel rond een stopcontact pas te zagen.

Span metaalzaagbladen zo strak mogelijk in de beugel en beweeg de zaag voor- en achteruit in kaarsrechte richting. Verminder de spanning van de zaagbladen bij een lange bewaartijd. De figuurzaag kunt u zowel gebruiken voor hout ( houtzaagjes zijn er in meer dan tien verschillende groftes) als voor metaal (met ijzerzaagjes).Er zijn ook  zaagblaadjes met tandjes rondom (voor hout of zachte kunststoffen).

Handgereedschap: Zagen in steen, gips en cellenbeton.

Voor steenachtige materialen is een ijzerbeugelzaag met een rond wolframzaagje geschikt. Cellenbeton en gipsbouw blokken laten zich zagen, waag daar echter geen normale handzaag aan. Er zijn speciale cellenbetonzagen, met zeer grove tanden (1 per inch) die van hardmetalen ‘punten’ zijn voorzien.

Deze zagen zijn vrij prijzig. Ze zijn niet te huur en niemand zal zo’n handgereedschap graag uitlenen. Als de kosten van aanschaf groter zijn dan het voordeel dat u behaalt omdat u de klus zelf kunt klaren, laat de genoemde materialen dan zo mogelijk door de leverancier op de vereiste formaten zagen. Of probeer het met een oude houtzaag, als het om een niet te grote klus gaat.

Handgereedschap: Zaaghulpen.

Hulpmiddelen bij het zagen zijn de verstekgeleider (om dikkere stukken hout onder de juiste hoek te zagen) en de houten of aluminium verstekbak (om respectievelijk hout of metaal nauwkeurig onder een hoek van 45 of 90 graden te zagen). Nog nauwkeuriger gaat dat met een zaagmachine (de grotere formaten zaagmachines kunnen prijzig zijn).

Handgereedschap: Bol, neus, hol, bol, grondschaven.

schavenVoor het vlak maken van hout of het terugbrengen van houtdikte wordt de schaaf gebruikt. De ambachtelijke, oude houten schaaf is nog lang niet afgedankt, maar de stalen schaaf (130 jaar geleden uitgevonden) ligt de meeste niet-vakmensen toch het beste in de hand.

Het op de juiste diepte en recht instellen van de beitel van een houten schaaf is namelijk niet zo gemakkelijk. Bij een stalen schaal is dat met behulp van stelschroeven en een hefboompje wat eenvoudiger. Het totale assortiment aan schaven omvat een groot aantal typen, waaronder vele specialiteiten zoals sponning-, neus-, hol-, bol- en grondschaven.

Blokschaven handig voor de doe-het-zelver.

De meeste doe-het-zelvers beperken zich tot één schaaf de (stalen) blokschaaf, die een zoollengte heeft van rond de 24 cm. Langere typen zijn de voorloper (circa 36 cm) en de rijschaaf (tot circa 70 cm). Hoe langer de zool van de schaaf is, des te gemakkelijker is het om lange werkstukken te schaven zonder dat er heuvels en dalen ontstaan.

blokschavenMet de hand schaven is vrij inspannend werk en een grillig verloop in de houtnerf kan de beitel laten ‘happen’. Ook enigszins vochtig of vettig hout kan een vlotte loop over het werkstuk in de weg staan. Een stalen schaalmet een geribde zool zal in zulke gevallen wat minder problemen geven.

Om het schaven voor de niet ervaren houtbewerker toegankelijker te maken is de zogeheten schaafrasp uitgevonden, in grove trekken lijkend op een schaaf, maar voorzien van een (verwisselbaar) blad dat uit een groot aantal ingestanste en geslepen ‘mesjes’ bestaat. Dit gereedschap, dat intussen in diverse vormen en formaten verkrijgbaar is, houdt eigenlijk het midden tussen schaal-, rasp, schraper en vijl.

Het werkt gemakkelijker dan een schaaf met een beitel, maar laat een niet zo strak oppervlak na. De sporen van de kleine snijders zijn zichtbaar en moeten door nabewerking met schuurmateriaal worden verwijderd. U kunt er niet alles mee doen: het pas maken van een lange lat met een schaafrasp is onbegonnen werk.

Voor de schaafrasp zijn diverse soorten losse bladen verkrijgbaar voor het bewerken van uiteenlopende materialen; behalve hout en plaatmateriaal ook metalen. kunststoffen en gips.. Modelleerwerk kan met bepaalde typen eveneens worden uitgevoerd. Bovendien kan dit veelzijdige gereedschap kopse kanten van hout bewerken. Overigens kan dat met een stalen blokschaaf ook, mits u het op de juiste manier doet. Voor klein werk, fineer en dergelijke leent zich de minischaaf met een stevig ‘scheermesje’.

Handgereedschap: Schroevendraaiers mogen niet ontbreken.

Als er handgereedschap is welke iedereen wel in huis heeft en welke tot de meest gebruikte gereedschappen behoort dan is dat de schroevendraaier. Dat kan ook niet anders, want zo’n ding moet precies bij de schroef passen. In grote trekken zijn er schroeven in gleuf, torx en kruiskop-uitvoering. Om schroeven met een gleufkop op de juiste manier te verwerken moet de “vouw” van de schroevendraaier een overeenkomende breedte en dikte hebben.

schroevendraaiersZelfs een gering verschil kan de schroefkop vernielen. Bij de kruiskoppen en torx lijkt het wat eenvoudiger te liggen. Er zijn verschillende afmetingen, uitgedrukt in ‘punten’ De piepkleine schroefjes treffen we bijvoorbeeld aan in elektronische apparaten of horloges.

Met slechts twee schroevendraaiers, punt 2 en punt 3, kunt u zo’n tachtig procent van alle kruiskop schroeftypen aan. Een complicatie is echter dat kruiskop een algemene verzamelnaam is geworden, terwijl er wel degelijk verschil is.

Naast kruiskop-schroeven zijn er meer uitvoeringen. waaronder de bijzondere Torx (met een stervormig binnenzeskant) die steeds meer wordt toegepast. Voor gebruik als schroevendraaier kan een schroefbit in de boorkop van de boormachine worden geklemd; een stukje zeskantig staal met het uiteinde van een kruiskop- of gleufkop schroevendraaier, of bijvoorbeeld een inbussleutel of een dopmoer (een hulsje met een zeskantig gat dat op een moer of de kop van een bout past). Ook voor Torx-schroeven zijn bits verkrijgbaar. Een magnetische bithouder is erg handig, omdat een bitje er niet snel uitvalt.

Moeilijke schroeven?

Soms is een schroef moeilijk bereikbaar. Een schroevendraaier met extra lange kling voor diep verborgen schroeven, of juist een heel korte, de zogeheten ‘stubby’ of ‘stompje’ die in een krappe ruimte past kan dan uitkomst bieden. Een haakse schroevendraaier is ook een idee.

Eveneens handig kan een magnetische schroevendraaier zijn; door met een magneet enkele malen (in één richting) over de onderkant van de kling te strijken, kunt u hem zelf ‘magnetiseren’. Een klein dotje montagekit op de vouw of de punt wil ook wel als ophaaldienst voor een ergens ver weg uitgedraaide schroef werken.

Als u veel moet schroeven, kunt u uw toevlucht nemen tot een elektrische schroevendraaier, maar het gaat ook prima met een traploos instelbare boormachine met bits. Een torque-control of diepte-aanslag op de boor voorkomt dat de schroef bij een hoog toerental te diep in het hout draait. Als uw boormachine ook linksom kan draaien, kunt u de schroeven vast- en losmaken.

Handgereedschap: Beitels voor hout, steen en breekwerk

Handgereedschap kopenHet verschil tussen steek- en hakbeitels voor houtbewerking is door de verschijning van beitels met slagvaste kunststof handgreep praktisch weggevallen. Als u hiermee veel hakwerk doet, moet u een houten, rubber of kunststof hamer gebruiken, om de greep toch zoveel mogelijk te ontzien.

Bovendien zal de houten of kunststof hamer niet van de beitelgreep afketsen, zoals een stalen hamer bij verkeerde slagrichting wel kan doen. Nu we het er toch over hebben: schenk bij het werken met beitels extra aandacht aan uw veiligheid. Bedenk bijvoorbeeld altijd waar de beitel terecht zal komen als hij uitschiet.

De vroegere hakbeitel met houten hecht was herkenbaar aan twee dingen: de stalen ring (‘tonnetje’) op de bovenkant van de greep, die de hamerklappen opving, en de rechte kanten van het blad. Beitels met een houten, van zo’n ring voorziene handgreep bestaan overigens nog steeds, maar de zijkanten van het blad zijn facetgeslepen (afgeschuind).

Houtbeitels zijn in een groot aantal bladbreedten verkrijgbaar. Een set van bijvoorbeeld 6, 12, 16 en 25 mm blijkt in de praktijk het grooste deel van de behoeften te dekken. Speciale beiteltypen zoals gutsen, die alleen bij de vakhandel en beter webshop zijn te vinden, zullen in de gereedschapskist van een doe-het-zelver nauwelijks nodig zijn.

Handgereedschappen: Koubeitels voor het steviger werk

Koubeitels dienen voor het hakken in metaal en in steenachtige materialen. Een beitel met een puntvormige vouw en een exemplaar met een vouwbreedte van bijvoorbeeld 25 mm, vormen een praktische aanvulling in uw gereedschapkist. Voor het uithakken van voegspecie zijn speciale voegbeitels tot circa 6 cm breedte verkrijgbaar, maar de aanschaf hiervan loont alleen als er een grotere klus mee moet worden gekiaard.

Koubeitels slijpen is niet zo’n probleem, mits ze niet totaal bot zijn geworden. De snede moet aan beide zijden een vrij stompe hoek vormen. Gebruik koubeitels in combinatie met een bankhamer of een lichte vuist (moker). Zet bij het hakken met koubeitels een veiligheidsbril op en slijp uit oogpunt van veiligheid ook de braam weg die aan de kop ontstaat.

Handgereedschap: Tangen horen thuis in elke gereedschapskist.

Het assortiment tangen is vrijwel oneindig. Het is echter niet zo moeilijk om er een praktische” niet te grote keuze uit te maken. Iedereen kent de nijptang, de waterpomptang en de combinatietang. In de meeste huishoudens is dit drietal wel aanwezig.

tangen kopenAls vervanging aan de orde is let dan behalve op een degelijke constructie ook op goed in de hand liggende, liefst met kunststof ommantelde benen: Zorg ervoor dat de tang nooit vettig is; bij het werken kunt u er mee doorschieten.

Dat kan ook gebeuren als het scharnier is versleten. Pas bij het doorknippen van metaal op dat er geen stukken wegschieten. De veelzijdigste van het genoemde trio is de combinatietang.

De bek daarvan is uitgerust met platte tanden (om iets stevig vast te grijpen) en een rond bek gedeelte waarmee u pijp, rondstaf ijzer en dergelijke klemmend kunt vasthouden. Verder is het kleine onderbekdeel uitgerust als zijknipper en aan een zijkant fungeert het scharnierdeel als draadknipper.

Bij eventuele uitbreiding van uw tangenbestand zou u kunnen denken aan een langbektang met rechte of gebogen bekpunt, een rondbektang, een zijkniptang (de combinatietang biedt in dit opzicht slechts beperkte mogelijkheden) en eventueel een snelklemtang (griptang of ‘vise grip’).

Laatstgenoemde, in diverse formaten verkrijgbaar, heeft een verstelbare bek-opening en er kan grote kracht mee worden uitgeoefend. De uitvoering met tafelklem fungeert zelfs als mini-bankschroef. Wie vrij vaak met elektra klusjes bezig is, zal veel gemak hebben van een draadstriptang.

Handgereedschap: Verstelbare moersleutels, steeksleutels, ringsleutels.

steeksleutelsOok wat moersleutels betreft kunt u het beste streven naar een zo beperkt mogelijke collectie. Daarbij springt vanzelf de verstelbare moersleutel in het oog, waarmee moeren en bouten van uiteenlopende formaten kunnen worden aangepakt.

Een exemplaar van goede kwaliteit zou een mooie (en goedkopere) vervanging kunnen zijn voor een steeksleutels set die elk maar één stel bout- of moermaat aankunnen. Maar steeksleutels beschadigen een moer minder dan een verstelbare moersleutel (omdat er bij het werken altijd wel wat speling ontstaat), dus we adviseren om de verstelbare moersleutel alleen te gebruiken bij afwijkende moermaten waarvoor geen steeksleutel beschikbaar is.

Van de kwaliteit van een verstelbare moersleutel kunt u een indicatie krijgen door de bek tot minstens de helft van het bereik open te draaien en dan te controleren of er op het losse bekgedeelte speling voelbaar is. Controleer ook of dit bekdeel onmiddellijk beweegt zodra u de ‘worm’ ook maar een fractie van een millimeter verdraait. want zo hoort het.

Een nadeel van dit sleuteltype is dat de bek vrij dik is, zodat er op lastige plekjes onvoldoende ruimte voor is. Een verstelbare moersleutel moet goed passen, omdat u anders makkelijk uit schiet. Verleng een sleutel nooit, de kop van bout of moer kan afbreken of ‘dol’ draaien.

Steeksleutels zijn dunner dan verstelbare moersleutels. Dit geldt ook voor de ringsleutels (of de handige doppenset); die hebben geen open bek maar vatten de bout of moer rondom aan en geven een nog vastere greep dan steeksleutels. Moeren en bouten die verdiept zijn aangebracht, kunnen met geen van de genoemde, geheel vlakke sleuteltypen worden behandeld. In zo’n geval kan, als het object niet te diep zit, een gebogen ringsleutel uitkomst bieden. Als die er ook niet bij kan, is een pijpsleutel of soksleutel de oplossing. Of probeer het met een bougiesleutel: met een beetje geluk heeft deze de passende maat.